Giải mã bài đọc: The Rosetta Stone IELTS Reading (từ vựng, đáp án chuẩn)

Phiến đá Rosetta không chỉ là một cổ vật vô giá mà còn là “chìa khóa vàng” giúp nhân loại giải mã toàn bộ hệ thống chữ tượng hình Ai Cập cổ đại vốn đã bị thất truyền hàng thiên niên kỷ. Bài đọc The Rosetta Stone sẽ đưa bạn qua những thăng trầm lịch sử: từ việc ban hành sắc lệnh của pharaoh Ptolemy V, cuộc hành quân của Napoleon, cho đến những tranh chấp pháp lý đương đại giữa Ai Cập và Vương quốc Anh. Việc nghiên cứu cấu trúc bài đọc này là cơ hội tốt để các học viên tại trung tâm ngoại ngữ ECE rèn luyện tư duy loại trừ bẫy thông tin và nâng cao phản xạ đọc hiểu học thuật.

Nội dung bài đọc (Reading Passage)

Paragraph A

The Rosetta Stone is 45 inches high at its tallest point, 28.5 inches wide, and 11 inches thick. The stone is inscribed with a decree setting up the cult of the pharaoh for Ptolemy V, who was the fifth ruler of the Hellenistic Ptolemaic Dynasty. Ptolemy V began his rule when he was five years old, and thus much of the ruling of Egypt during his reign was done by regents and royal priests. With the Rosetta Stone, these priests continued the precedent set by Ptolemy III of issuing decrees to the populace, instead of the pharaoh himself. They had the decrees inscribed on stone and erected throughout Egypt. The Rosetta Stone is a copy of a decree issued in the city of Memphis.

Paragraph B

After the downfall of Cleopatra, Egypt fell under Roman rule. Within one hundred years, the Romans lost all knowledge of Egyptian hieroglyphics, as most Romans did not value them or even consider them a language at all. When the Roman Empire fell, the Middle Ages began and Egypt experienced an era of relative chaos. Some knowledge of hieroglyphics continued, however, because of the idea that the bitumen used in the preparation of Egyptian mummies had healing properties. The trade in mummies allowed examples of hieroglyphs to reach Europe. In 1633, a Jesuit priest named Anthanasius Kircher made some minor translations of the hieroglyphs by substituting ideas for images, one correct use of the hieroglyphs. However, any progress in translation was very slow.

Paragraph C

When Napoleon reached Egypt in 1798, he brought many scientists and archaeologists to the region. Napoleon originally expected to take Egypt quickly, but, due to British naval opposition, they were forced to stay for three years. This allowed the 167 scientists, technicians, mathematicians, and artists the army had brought with them much time for study of Egyptian culture and artifacts. French Army engineer, Pierre-François Bouchard, found the stone on July 15, 1799, while he was guiding construction works near the Egyptian port city of Rosetta (present-day Rashid). He recognised its importance and sent it to Cairo. After the French surrender, a dispute arose over the fate of French archaeological and scientific discoveries in Egypt. Finally, the British took the stone as one of the spoils of war to the UK in February 1802. It was first presented to the Society of Antiquities and later it was taken to the British Museum, where it has almost permanently remained.

Paragraph D

The Rosetta Stone was inscribed with three scripts, so that it could be read not only by the local populace, but also by visiting priests and government officials. The first script was Egyptian hieroglyphs, the script used for religious documents and other important communications. The second was Demotic Egyptian, which was the common script of Egypt. The third was Greek, which was the language of the court. The stone displays the same Ptolemaic decree of 196 BCE in all three scripts. The linguistic value of the stone lies in the fact that someone who can understand ancient Greek would therefore have a guide to the other two unknown languages. In 1822, the Frenchman Jean-François Champollion, who understood ancient Greek, was able to decipher Egyptian hieroglyphs and Demotic Egyptian. Although it has not affected its financial and cultural worth, the Rosetta Stone is no longer unique, as other fragments of decrees in the same languages have since been discovered. Together, the stones have unlocked the previously indecipherable languages found at archaeological sites all over Egypt.

Paragraph E

Except when on temporary loans for other museum exhibits, the Rosetta Stone has been exhibited in the British Museum since 1802, with only one break, from 1917 to 1919. Toward the end of the First World War, in 1917, when the Museum was concerned about heavy bombing in London, the Rosetta Stone was moved to safety along with other portable, important objects. The Rosetta Stone spent the next two years in a station on the Postal Tube Railway 50 feet underground at Holborn.

Paragraph F

In July 2003, Dr. Zahi Hawass, secretary general of the Supreme Council of Antiquities in Cairo, demanded the return of the Rosetta Stone. After quite a long period of negotiations, Dr. Hawass proposed to drop his claim for the permanent return of the Rosetta Stone if the British Museum loaned the stone to Egypt for three months, for the opening of the Grand Egyptian Museum at Giza in 2013, and would provide a compromise life-size replica of the Rosetta Stone to put on display in the newly opened Rashid National Museum and this was agreed. Like many museums around the world that have treasures from other countries, the British Museum has been unwilling to relinquish its claim to the Rosetta Stone and one commentator was reported to have said that the Rosetta Stone will soon have spent longer in the British Museum than it ever did in Rosetta. The British Museum is also under pressure from Greece to return the Elgin Marbles, which were taken from the Parthenon in Athens in the early nineteenth century. The legal situation is slightly different, as the British Museum claims that the Elgin marbles were taken with permission of the then Greek government and that anyway a statute of limitations would apply, the removal being so long ago. The disputes over both archaeological treasures continue.

Dịch nghĩa bài đọc hoàn chỉnh

[Đoạn A] Phiến đá Rosetta cao 45 inch ở điểm cao nhất, rộng 28,5 inch và dày 11 inch. Trên phiến đá có khắc một sắc lệnh thiết lập việc sùng bái pharaoh dành cho Ptolemy V, người cai trị thứ năm của Vương triều Ptolemaic theo phong cách Hy Lạp hóa. Ptolemy V bắt đầu trị vì khi mới 5 tuổi, do đó phần lớn việc điều hành Ai Cập trong thời kỳ của ông được thực hiện bởi các nhiếp chính và các tư tế hoàng gia. Với phiến đá Rosetta, những tư tế này đã tiếp tục tiền lệ do Ptolemy III đặt ra là ban hành các sắc lệnh cho dân chúng, thay vì chính pharaoh thực hiện việc đó. Họ đã khắc các sắc lệnh trên đá và dựng lên khắp Ai Cập. Phiến đá Rosetta là bản sao của một sắc lệnh được ban hành tại thành phố Memphis.

[Đoạn B] Sau sự sụp đổ của Cleopatra, Ai Cập rơi vào sự thống trị của La Mã. Trong vòng một trăm năm, người La Mã đã mất hết kiến thức về chữ tượng hình Ai Cập, vì hầu hết người La Mã không coi trọng hoặc thậm chí không coi chúng là một ngôn ngữ. Khi Đế chế La Mã sụp đổ, thời Trung Cổ bắt đầu và Ai Cập trải qua một kỷ nguyên tương đối hỗn loạn. Tuy nhiên, một số kiến thức về chữ tượng hình vẫn được duy trì nhờ quan niệm cho rằng nhựa đường được sử dụng trong việc chuẩn bị xác ướp Ai Cập có đặc tính chữa bệnh. Việc buôn bán xác ướp đã cho phép các mẫu chữ tượng hình đến được châu Âu. Vào năm 1633, một linh mục Dòng Tên tên là Anthanasius Kircher đã thực hiện một số bản dịch nhỏ về chữ tượng hình bằng cách thay thế ý tưởng bằng hình ảnh, một cách sử dụng chính xác chữ tượng hình. Tuy nhiên, mọi tiến độ trong dịch thuật đều diễn ra rất chậm.

[Đoạn C] Khi Napoleon tới Ai Cập vào năm 1798, ông đã đưa nhiều nhà khoa học và khảo cổ học đến khu vực này. Napoleon ban đầu dự kiến sẽ chiếm Ai Cập một cách nhanh chóng, nhưng do sự kháng cự của hải quân Anh nên họ buộc phải ở lại trong ba năm. Điều này cho phép 167 nhà khoa học, kỹ thuật viên, nhà toán học và nghệ sĩ mà quân đội mang theo có nhiều thời gian để nghiên cứu về văn hóa và hiện vật Ai Cập. Kỹ sư quân đội Pháp, Pierre-François Bouchard, đã tìm thấy viên đá vào ngày 15 tháng 7 năm 1799, khi ông đang chỉ đạo các công trình xây dựng gần thành phố cảng Rosetta của Ai Cập (Rashid ngày nay). Ông nhận ra tầm quan trọng của nó và gửi nó đến Cairo. Sau khi người Pháp đầu hàng, một cuộc tranh chấp nảy sinh về số phận của những khám phá khoa học và khảo cổ của người Pháp ở Ai Cập. Cuối cùng, người Anh đã mang hòn đá này như một trong những chiến lợi phẩm chiến tranh đến Vương quốc Anh vào tháng 2 năm 1802. Lần đầu tiên nó được trao cho Hiệp hội Cổ vật và sau đó nó được đưa đến Bảo tàng Anh, nơi nó gần như vẫn tồn tại vĩnh viễn.

[Đoạn D] Phiến đá Rosetta được khắc bằng ba chữ viết khác nhau, để không chỉ người dân địa phương mà cả các tư tế và quan chức chính phủ đến thăm cũng có thể đọc được. Chữ viết đầu tiên là chữ tượng hình Ai Cập, chữ viết được sử dụng cho các tài liệu tôn giáo và các thông tin liên lạc quan trọng khác. Thứ hai là chữ Ai Cập bình dân (Demotic), là chữ viết phổ biến của Ai Cập. Thứ ba là tiếng Hy Lạp, ngôn ngữ của triều đình. Hòn đá hiển thị cùng một sắc lệnh Ptolemaic năm 196 trước Công nguyên trong cả ba chữ viết. Giá trị ngôn ngữ của hòn đá nằm ở chỗ một người hiểu được tiếng Hy Lạp cổ sẽ có một cẩm nang hướng dẫn để mở khóa hai ngôn ngữ chưa biết còn lại. Vào năm 1822, một người Pháp tên là Jean-François Champollion, nhờ hiểu tiếng Hy Lạp cổ, đã có thể giải mã được chữ tượng hình Ai Cập và tiếng Ai Cập bình dân. Mặc dù điều này không ảnh hưởng đến giá trị tài chính và văn hóa của nó, nhưng phiến đá Rosetta không còn là duy nhất nữa vì các mảnh sắc lệnh khác trong cùng ngôn ngữ đã được phát hiện kể từ đó. Cùng với nhau, những viên đá đã mở khóa những ngôn ngữ không thể giải mã được trước đây được tìm thấy tại các địa điểm khảo cổ trên khắp Ai Cập.

[Đoạn E] Ngoại trừ khi được cho mượn tạm thời để phục vụ các cuộc triển lãm khác, phiến đá Rosetta đã được trưng bày tại Bảo tàng Anh kể từ năm 1802, chỉ có một lần gián đoạn duy nhất từ năm 1917 đến năm 1919. Vào cuối Thế chiến thứ nhất, năm 1917, khi Bảo tàng lo ngại về vụ ném bom dữ dội ở London, phiến đá Rosetta đã được di dời đến nơi an toàn cùng với các đồ vật quan trọng, di động khác. Phiến đá Rosetta đã dành hai năm tiếp theo trong một nhà ga trên Đường sắt Bưu điện ngầm cách lòng đất 50 feet tại Holborn.

[Đoạn F] Vào tháng 7 năm 2003, Tiến sĩ Zahi Hawass, tổng thư ký của Hội đồng Cổ vật Tối cao ở Cairo, đã yêu cầu trả lại phiến đá Rosetta. Sau một thời gian dài đàm phán, Tiến sĩ Hawass đề xuất từ bỏ yêu cầu đòi lại vĩnh viễn nếu Bảo tàng Anh cho Ai Cập mượn viên đá này trong ba tháng để khai trương Bảo tàng Lớn Ai Cập tại Giza vào năm 2013, đồng thời cung cấp một bản sao có kích thước thật của phiến đá Rosetta để trưng bày trong Bảo tàng Quốc gia Rashid mới mở, và điều này đã được đồng ý. Giống như nhiều bảo tàng trên thế giới sở hữu kho báu từ các quốc gia khác, Bảo tàng Anh không sẵn lòng từ bỏ chủ quyền đối với phiến đá Rosetta và một nhà bình luận đã nói rằng phiến đá Rosetta sẽ sớm tồn tại ở Bảo tàng Anh lâu hơn khoảng thời gian nó từng ở Rosetta. Bảo tàng Anh cũng đang chịu áp lực từ Hy Lạp trong việc trả lại những viên bi Elgin được lấy từ đền Parthenon ở Athens vào đầu thế kỷ 19. Tình hình pháp lý hơi khác một chút, vì Bảo tàng Anh tuyên bố rằng những viên bi Elgin đã được lấy với sự cho phép của chính phủ Hy Lạp lúc bấy giờ và dù sao thì thời hiệu cũng sẽ được áp dụng do việc dỡ bỏ đã diễn ra từ quá lâu. Các tranh chấp về cả hai kho báu khảo cổ này vẫn tiếp tục tiếp diễn.

Tổng hợp từ vựng học thuật trong bài đọc

• Inscribed (v): Được khắc, ghi lên đá/kim loại.

• Decree (n): Sắc lệnh, chiếu chỉ.

• Populace (n): Dân chúng, quần chúng nhân dân.

• Hieroglyphics (n): Chữ tượng hình.

• Decipher / Decode (v): Giải mã.

• Artifacts (n): Hiện vật cổ, cổ vật.

• Spoils of war (n): Chiến lợi phẩm chiến tranh.

• Indecipherable (adj): Không thể giải mã được.

• Relinquish (v): Từ bỏ, nhượng lại (quyền lợi/chủ quyền).

• Statute of limitations (n): Thời hiệu khởi kiện / Thời hạn pháp lý.

Đáp án & giải thích chi tiết

Questions 1-6: Matching Headings

1. Paragraph A: vii – What is it?

Giải thích: Đoạn A đưa ra định nghĩa và mô tả cơ bản về phiến đá: kích thước vật lý (cao, rộng, dày), nội dung được khắc trên đó (sắc lệnh dành cho pharaoh Ptolemy V), và nguồn gốc của nó (Memphis). Đây hoàn toàn là một đoạn giới thiệu để trả lời câu hỏi “Nó là cái gì?”.

2. Paragraph B: ii – The Language is Lost

Giải thích: Đoạn B chỉ ra rằng khi Ai Cập rơi vào tay người La Mã, “the Romans lost all knowledge of Egyptian hieroglyphics” (người La Mã mất sạch kiến thức về chữ tượng hình). Dù có một vài dịch thuật nhỏ từ linh mục Kircher nhưng “any progress in translation was very slow”. Ý chính rõ ràng là về việc ngôn ngữ này bị thất truyền.

3. Paragraph C: iv – Re-discovery

Giải thích: Đoạn C kể về sự kiện tìm thấy lại phiến đá vào ngày 15 tháng 7 năm 1799 bởi kỹ sư người Pháp Pierre-François Bouchard khi đang thi công công trình công cộng. Từ khóa “found the stone” trong bài đồng nghĩa với tiêu đề “Re-discovery” (Tái phát hiện).

4. Paragraph D: i – Unlocking the Code

Giải thích: Đoạn D tập trung vào khía cạnh ngôn ngữ học, cụ thể là việc nhà nghiên cứu Champollion đã dùng tiếng Hy Lạp cổ để “decipher Egyptian hieroglyphics” (giải mã chữ tượng hình). Cụm từ “decipher” đồng nghĩa với từ “Unlocking” ở tiêu đề.

5. Paragraph E: v – Life at the Museum

Giải thích: Đoạn E mô tả việc phiến đá được trưng bày tại Bảo tàng Anh kể từ năm 1802 (“exhibited in the British Museum since 1802”), và các biến động của nó tại đây (bị đem giấu dưới lòng đất Holborn trong Thế chiến thứ nhất để tránh bom). Do đó, tiêu đề về “Cuộc sống tại bảo tàng” là chính xác nhất.

6. Paragraph F: viii – Controversy

Giải thích: Đoạn F xoay quanh cuộc tranh chấp (“disputes”, “demanded the return”) giữa Ai Cập và Bảo tàng Anh về chủ quyền phiến đá, đồng thời nhắc đến một tranh chấp tương tự với Hy Lạp về những viên bi Elgin. Tiêu đề “Controversy” (Sự tranh cãi/Tranh chấp) phản ánh đúng tính chất của đoạn văn này.

Questions 7-10: Multiple Choice

7. C – a system for informing citizens of new orders.

Giải thích: Đoạn A chỉ ra rằng các linh mục hoàng gia đã sử dụng phiến đá để tiếp tục tiền lệ “issuing decrees to the populace” (ban hành sắc lệnh đến dân chúng) và họ đã “erected throughout Egypt” (dựng chúng lên khắp Ai Cập). “Decrees to the populace” chính là “informing citizens of new orders” (thông báo cho công dân về các mệnh lệnh mới).

8. D – people wanted to learn some medical knowledge.

Giải thích: Đoạn B đề cập rằng kiến thức về chữ tượng hình còn sót lại một ít là do quan niệm “the bitumen used in the preparation of Egyptian mummies had healing properties” (nhựa đường dùng làm xác ướp có đặc tính chữa bệnh/y học). Vì nhu cầu buôn bán xác ướp vì mục đích y học này mà các mẫu chữ tượng hình mới được đưa tới Châu Âu.

9. B – British military opposition delayed Napoleon.

Giải thích: Đoạn C cho biết Napoleon ban đầu muốn chiếm Ai Cập thật nhanh nhưng “due to British naval opposition, they were forced to stay for three years” (do sự phản đối từ hải quân Anh, họ buộc phải ở lại tới 3 năm). Khoảng thời gian bị trì hoãn này đã giúp các nhà khoa học Pháp có thì giờ nghiên cứu cổ vật.

10. A – they had defeated the French in battle.

Giải thích: Đoạn C chỉ ra rằng sau khi người Pháp đầu hàng (“After the French surrender”), người Anh đã tịch thu phiến đá này như một phần của chiến lợi phẩm chiến tranh (“as one of the spoils of war”) để mang về nước. Điều này đồng nghĩa với việc họ có được phiến đá nhờ chiến thắng quân Pháp.

Questions 11-13: Multiple Response (Chọn 3 trong 6 đáp án)

• B – It has been lent to other museums on short-term loans.

Giải thích: Đầu đoạn E ghi rõ: “Except when on temporary loans for other museum exhibits…” (Ngoại trừ khi được cho mượn tạm thời để phục vụ các triển lãm bảo tàng khác). Điều này xác nhận phiến đá từng được cho mượn ngắn hạn.

• C – It was hidden underground at a time of conflict.

Giải thích: Cuối đoạn E mô tả vào năm 1917 (Thế chiến thứ nhất – thời kỳ xung đột), do lo ngại bom đạn tại London, Bảo tàng Anh đã di dời phiến đá xuống một nhà ga ngầm cách mặt đất 50 feet (“50 feet underground at Holborn”) để đảm bảo an toàn.

• E – A copy was made of it to help please the Egyptians who wanted it back.

Giải thích: Đoạn F chỉ ra rằng để giải quyết yêu cầu đòi trả cổ vật từ phía Tiến sĩ Hawass, Bảo tàng Anh đã đồng ý một thỏa hiệp là cung cấp “a compromise life-size replica of the Rosetta Stone to put on display in the newly opened Rashid National Museum” (một bản sao kích thước thật của phiến đá để trưng bày tại bảo tàng mới mở của Ai Cập). “Replica” hoàn toàn đồng nghĩa với “A copy”.

Tại sao các phương án khác sai?

• A sai vì bài nói việc tìm thêm các mảnh đá khác “has not affected its financial and cultural worth” (không ảnh hưởng giá trị tài chính và văn hóa của nó).

• D và F hoàn toàn không có thông tin xuất hiện trong văn bản.

Tổng kết lại, bài đọc The Rosetta Stone là một bài học sâu sắc về sự giao thoa giữa lịch sử, ngôn ngữ học và chính trị toàn cầu thông qua số phận của một cổ vật duy nhất. Việc phân tích kỹ bài đọc này không chỉ giúp các bạn nâng cao kỹ năng định vị thông tin (Scanning) dựa trên tên riêng và mốc thời gian mà còn xây dựng tư duy phản biện sắc bén khi đối phó với dạng bài Multiple Choice. Hãy chú ý tích lũy các cặp từ đồng nghĩa cốt lõi xuất hiện trong bài (như decipher – unlock/decode hay replica – copy) để tối ưu hóa tốc độ làm bài và giành trọn điểm số trong kỳ thi IELTS thực tế.

Đoàn Nương

Tôi là Đoàn Nương - Giám đốc trung tâm ngoại ngữ ECE. Tôi hiện đang là giảng viên của khoa ngôn ngữ các nước nói tiếng Anh - Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Tôi đã có 19 năm kinh nghiệm giảng dạy IELTS và 15 năm là giảng viên Đại Học. Tôi mong muốn đưa ECE trở thành trung tâm ngoại ngữ cho tất cả mọi người, mang tới cho học viên môi trường học tập tiếng Anh chuyên nghiệp và hiệu quả.