Giải mã bài đọc Family Names IELTS Reading chi tiết từ A – Z

Họ và tên của mỗi người dường như là một sự lựa chọn ngẫu nhiên, nhưng nếu ngược dòng thời gian, chúng ta sẽ phát hiện ra cả một hệ thống logic kiến tạo đầy kinh ngạc đằng sau chúng. Bài đọc Family Names đưa người học vào một hành trình khám phá ngôn ngữ học lý thú về nguồn gốc và sự tiến hóa của họ tên (surnames) tại Anh và các nền văn hóa khác nhau. Từ những ngôi làng nhỏ thời sơ khai nơi mỗi người chỉ cần một cái tên duy nhất (mononym), sự bùng nổ dân số và yêu cầu quản lý thuế của chính phủ đã buộc nhân loại phải sáng tạo ra hệ thống họ dựa trên nghề nghiệp, đặc điểm địa lý, tổ tiên, hay niềm tin tôn giáo.

Đối với các sĩ tử IELTS, đây là một bài đọc vô cùng bổ ích thuộc chủ đề ngôn ngữ học & lịch sử xã hội (Linguistics & History). Bài đọc này sở hữu các dạng bài thi có độ phân loại cao, bao gồm: Câu trả lời ngắn (Short Answer Questions), Nối đặc điểm (Matching Features) và Hoàn thành câu (Sentence Completion). Các bạn hãy cùng ECE tìm hiểu và giải mã bài đọc IELTS Reading này nhé.

Nội dung bài đọc (Reading Passage)

Family Names

[Paragraph A] Any specific study of words and language almost invariably has an obscure name, and that includes the study of people’s names themselves. This science is called anthroponomastics (anthropos being man, and onoma being name) but do not expect that word to be useful in your life. Yet all people possess names, and most possess several. With respect to the apparently random family name, if one traces back far enough in time, there is inevitably a formative logic that warrants some reflection. After all, that is the name people will carry their whole lives (name changes aside), and pass on to their descendants.

[Paragraph B] Considering early Britain, populations at that time lived in small farming hamlets, where they generally stayed their whole lives, and people had one name only. Being the only person named ‘John’ in the village allowed that single name to sufficiently distinguish that person from all others. If another John did exist, one could simply add some description to the name: ‘John the carpenter’ versus ‘John near the hill’, and a third could be ‘John, Peter’s son’. Such additions were mostly short-lived and not passed down to descendants. But of course, life was not destined to remain that simple.

[Paragraph C] With townships increasing in population, people becoming more mobile, and invading armies flowing to and fro, complications set in. In England, the process of adopting family names (or ‘surnames’ or ‘second names’) did not happen suddenly, but if one had to pick a fixed date, 1379 would be a good start.

[Paragraph D] This was when the government introduced a poll tax, the administration of which required a list of the names of every adult in the kingdom. Suddenly, there were too many Johns to deal with. To resolve this issue, the later Additions Statute (1413) insisted that all names also come with the bearers’ occupation and place of residence. With such increasing bureaucracy, fixed and heritable family names would eventually become a necessity.

[Paragraph E] There were many methods by which these names were decided. The most obvious was to use that place of residence, although this method did come with the obvious problem that all residents of, say, Wickham, could not take the family name ‘Wickham’ without causing obvious confusion. Still, jumping to Italy, this did not prevent Leonardo da Vinci (from Vinci) becoming the town’s most famous export.

[Paragraph F] Moving back to England, family names could also derive from personal beliefs (resulting in Mope, Christian, Godley, and others) or physical attributes, giving us Armstrong, Short, Brown, and others. Such names are often disguised by their original Gaelic derivation. Guilfoyle means ‘follower of (Saint) Paul’; Kennedy means ‘ugly head’.

[Paragraph G] Quite common also was to be named from the trade or profession carried out, resulting in names such as Smith, Butcher, and Carpenter. Many of these refer to professions long made redundant, such as Fletcher (arrow maker), Cooper (barrel maker), or Heyward (fence maintainer).

[Paragraph H] Also common was to be named from geographic features, often ones near where the name-bearer lived. And so there is Hill, Bush, Underwood (‘under the wood’), Eastlake, Bridges, and many others. Finally, names often showed the relationships among families, where ‘son of Peter’ became ‘Peter’s son’, in turn becoming ‘Peterson’. Similarly, there is Johnson, Harrison, and Robertson. In Scots, ‘Mac’ was used, giving MacDonald, MacPherson, and others.

[Paragraph I] With the mixing of populations from different countries (especially in America), the original foreign names often suffered. This was either due to mispronunciation, which saw names such as Pfoersching become Pershing, or deliberate modifications to accommodate English pronunciation and spelling. Thus, Krankheit became Cronkite, and Wistinghausen became Westinghouse. Yet even the most English of family names is often historically knocked around a fair bit in terms of spelling and pronunciation before settling into its final form. Old English spellings, for example, were often lost in favour of phonetic intelligibility, making the determination of exact meaning difficult.

[Paragraph J] All this study of family names might lead one to believe that using them is universal. Far from it, and the technical word for a single name only is a mononym. Parts of Africa, India, Central Asia, and Indonesia, as well as many indigenous or aboriginal groups use single names only. In the developed world, such names are usually stage names, reserved for celebrities, artists, singers, or film stars.

[Paragraph K] The entertainment industry in Japan is replete with examples: Mana, Ayaka, and Ichiro, while Korea, China, and Hong Kong, have followed suit. Moving to the West, some will invent names (Bono, Sting, Prince), or just use family names (Liberace, Morrissey), or their first names (Shakira, Cher). Contrasting this, the musician Bjork uses a mononym in accordance with her own culture. As with all Icelanders, she has no family name.

[Paragraph L] A final point of interest is that in European and Western cultures, the family name is usually given after the first name (in both speaking and writing) — hence the terms ‘first’ and ‘last’ name. Contrasting this, in Asian cultures it is the other way round, reflecting the greater emphasis placed on family relationships. Since many of these cultures have vertical writing, what to the West is a ‘last name’ is in the East, an ‘upper name’.

Questions

Questions 1-4

Choose NO MORE THAN TWO WORDS from the passage for each answer.

1. What aspect of family names should make us think more about them?

2. Originally, what was needed to distinguish two same first names?

3. What legislation began the process of using family names?

4. What made family names, in time, necessary?

Questions 5-9

Write the correct letter, A — F, next to the questions.

Systems of Name Formation

A) Personal belief

B) Place of residence

C) Mistake

D) Mononym

E) Profession

F) Geographic feature

5. Bono _______________

6. da Vinci _______________

7. Pershing _______________

8. Heyward _______________

9. Guilfoyle _______________

Questions 10-13

Choose NO MORE THAN TWO WORDS from the passage for each answer.

10. ‘Mac’ in Scottish means _______________.

11. In order to be easier to write, foreign names often had _______________.

12. Spelling changes in names can make it hard to know their _______________.

13. The term ‘upper name’ is used because of Asia’s _______________.

Dịch nghĩa bài đọc hoàn chỉnh

[Đoạn A] Bất kỳ nghiên cứu cụ thể nào về từ ngữ và ngôn ngữ hầu như luôn có một tên gọi mơ hồ, khó hiểu, và điều đó bao gồm cả việc nghiên cứu chính tên gọi của con người. Ngành khoa học này được gọi là anthroponomastics (nghiên cứu nhân danh học – với anthropos là con người, và onoma là tên gọi) nhưng đừng mong đợi từ đó sẽ hữu ích trong cuộc sống của bạn. Tuy nhiên, tất cả mọi người đều sở hữu tên, và hầu hết sở hữu vài cái tên. Đối với họ của mỗi người vốn có vẻ ngẫu nhiên, nếu quay ngược thời gian đủ xa, chắc chắn sẽ có một logic kiến tạo nhất quán đáng để suy ngẫm. Sau tất cả, đó chính là cái tên mà con người sẽ mang theo suốt cuộc đời (ngoại trừ việc đổi tên) và truyền lại cho con cháu của họ.

[Đoạn B] Xét về thời kỳ sơ khai của nước Anh, các nhóm dân cư thời đó sống trong những xóm nông nghiệp nhỏ, nơi họ thường ở lại suốt đời, và mọi người chỉ có một tên duy nhất. Việc là người duy nhất tên “John” trong làng cho phép cái tên đơn lẻ đó phân biệt đầy đủ người đó với tất cả những người khác. Nếu một người tên John khác thực sự tồn tại, người ta có thể đơn giản thêm một vài mô tả vào sau tên gọi: “John thợ mộc” đối lập với “John gần đồi”, và người thứ ba có thể là “John, con trai của Peter”. Những sự bổ sung như vậy phần lớn chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và không được truyền lại cho thế hệ sau. Nhưng tất nhiên, cuộc sống không định sẵn là cứ mãi đơn giản như thế.

[Đoạn C] Khi các thị trấn tăng trưởng về dân số, con người trở nên cơ động hơn, và các đoàn quân xâm lược tràn qua tràn lại, các rắc rối bắt đầu xuất hiện. Ở Anh, quá trình áp dụng họ (hay “surnames” hoặc “tên thứ hai”) không diễn ra đột ngột, nhưng nếu phải chọn một dấu mốc cố định, năm 1379 sẽ là một điểm khởi đầu tốt.

[Đoạn D] Đây là thời điểm chính phủ ban hành thuế thân, việc quản lý loại thuế này đòi hỏi một danh sách tên của mọi người trưởng thành trong vương quốc. Đột nhiên, có quá nhiều người tên John cần phải xử lý. Để giải quyết vấn đề này, Đạo luật Bổ sung ra đời sau đó (năm 1413) đã nhấn mạnh rằng tất cả các tên gọi cũng phải đi kèm với nghề nghiệp và nơi cư trú của người mang tên. Với bộ máy hành chính ngày càng gia tăng như vậy, những cái họ cố định và có tính kế thừa cuối cùng sẽ trở thành một nhu cầu thiết yếu.

[Đoạn E] Có rất nhiều phương pháp để quyết định những cái họ này. Phương pháp rõ ràng nhất là sử dụng chính nơi cư trú của họ, mặc dù phương pháp này đi kèm với một vấn đề hiển nhiên là tất cả cư dân của, ví dụ như làng Wickham, không thể đều lấy họ là “Wickham” mà không gây ra sự nhầm lẫn rõ ràng. Tuy nhiên, chuyển sang nước Ý, điều này đã không ngăn cản được Leonardo da Vinci (đến từ Vinci) trở thành nhân vật xuất khẩu nổi tiếng nhất của thị trấn này.

[Đoạn F] Quay trở lại nước Anh, họ cũng có thể bắt nguồn từ niềm tin tôn giáo, cá nhân (tạo ra các họ như Mope, Christian, Godley, và những họ khác) hoặc các thuộc tính thể chất, mang lại cho chúng ta các họ như Armstrong (tay khỏe), Short (thấp), Brown (tóc/da nâu), và những họ khác. Những cái tên như vậy thường bị che giấu bởi nguồn gốc tiếng Gaelic nguyên bản của chúng. Guilfoyle có nghĩa là “người theo chân (Thánh) Paul”; Kennedy có nghĩa là “cái đầu xấu xí”.

[Đoạn G] Việc được đặt tên theo ngành nghề hoặc chuyên môn được thực hiện cũng cực kỳ phổ biến, dẫn đến các họ như Smith (thợ rèn), Butcher (thợ mổ), và Carpenter (thợ mộc). Nhiều họ trong số này đề cập đến các ngành nghề từ lâu đã trở nên dư thừa, lỗi thời, chẳng hạn như Fletcher (người làm mũi tên), Cooper (người đóng thùng gỗ), hoặc Heyward (người bảo trì hàng rào).

[Đoạn H] Ngoài ra, việc được đặt tên từ các đặc điểm địa lý cũng rất phổ biến, thường là những đặc điểm gần nơi người mang tên sinh sống. Và vì vậy chúng ta có các họ như Hill (đồi), Bush (bụi cây), Underwood (“dưới cánh rừng”), Eastlake (hồ phía đông), Bridges (những cây cầu), và nhiều họ khác. Cuối cùng, họ thường thể hiện các mối quan hệ giữa các gia đình, nơi “con trai của Peter” (son of Peter) trở thành “Peter’s son”, rồi chuyển thành họ “Peterson”. Tương tự như vậy, chúng ta có Johnson, Harrison và Robertson. Trong tiếng Scotland, từ “Mac” được sử dụng, tạo ra các họ MacDonald, MacPherson, và những họ khác.

[Đoạn I] Với sự pha trộn dân cư từ các quốc gia khác nhau (đặc biệt là ở Mỹ), các họ gốc nước ngoài thường chịu nhiều ảnh hưởng tiêu cực. Điều này có thể là do phát âm sai, khiến các họ như Pfoersching chuyển thành Pershing, hoặc do những sự thay đổi có chủ ý để phù hợp với cách phát âm và chính tả tiếng Anh. Do đó, Krankheit trở thành Cronkite, và Wistinghausen chuyển thành Westinghouse. Tuy nhiên, ngay cả những cái họ mang đậm tính thuần Anh nhất thường cũng bị xáo trộn lịch sử khá nhiều về mặt chính tả và phát âm trước khi ổn định vào hình thái cuối cùng của nó. Chẳng hạn, các cách viết tiếng Anh cổ thường bị lược bỏ để ưu tiên cho sự rõ ràng về mặt ngữ âm, khiến việc xác định ý nghĩa chính xác trở nên khó khăn.

[Đoạn J] Tất cả nghiên cứu này về họ có thể khiến người ta tin rằng việc sử dụng chúng là phổ quát trên toàn cầu. Thực tế hoàn toàn không phải vậy, và thuật ngữ chuyên ngành dành cho việc chỉ sử dụng một tên duy nhất là mononym (độc danh). Nhiều khu vực ở châu Phi, Ấn Độ, Trung Á và Indonesia, cũng như nhiều nhóm thổ dân hoặc bản địa chỉ sử dụng duy nhất một tên. Trong thế giới phát triển, những cái tên như vậy thường là nghệ danh, dành riêng cho những người nổi tiếng, nghệ sĩ, ca sĩ hoặc ngôi sao điện ảnh.

[Đoạn K] Ngành công nghiệp giải trí ở Nhật Bản chứa đựng vô số ví dụ: Mana, Ayaka và Ichiro, trong khi Hàn Quốc, Trung Quốc và Hồng Kông cũng tiếp bước theo sau. Chuyển sang phương Tây, một số người sẽ tự phát minh ra tên (Bono, Sting, Prince), hoặc chỉ sử dụng họ của mình (Liberace, Morrissey), hoặc tên gọi của họ (Shakira, Cher). Đối lập với điều này, nghệ sĩ Bjork sử dụng độc danh phù hợp với nền văn hóa của riêng cô. Giống như tất cả người dân Iceland, cô không hề có họ.

[Đoạn L] Một điểm thú vị cuối cùng là trong nền văn hóa châu Âu và phương Tây, họ thường được đặt sau tên gọi (trong cả văn nói và văn viết) — do đó có thuật ngữ “tên” (first name) và “họ” (last name / tên cuối). Trái ngược với điều này, trong các nền văn hóa châu Á thì ngược lại, phản ánh sự nhấn mạnh lớn hơn vào các mối quan hệ gia đình. Vì nhiều nền văn hóa này có chữ viết dọc, những gì đối với phương Tây là “tên cuối” thì ở phương Đông lại là “tên trên” (upper name).

Tổng hợp từ vựng học thuật nổi bật của bài đọc

Gợi ý đáp án bài đọc Family Names

Questions 1-4: Short Answer Questions

1. Đáp án: formative logic

Phân tích: Câu hỏi tìm khía cạnh của họ tên khiến chúng ta phải suy ngẫm nhiều hơn về chúng. Đối chiếu đoạn A: “…if one traces back far enough in time, there is inevitably a formative logic that warrants some reflection.” (Nếu quay ngược thời gian đủ xa, chắc chắn sẽ có một logic kiến tạo nhất quán đáng để suy ngẫm).

2. Đáp án: description (hoặc some description)

Phân tích: Câu hỏi hỏi vào thời kỳ đầu, cái gì được dùng để phân biệt hai người có cùng một tên gọi. Đối chiếu đoạn B: “…If another John did exist, one could simply add some description to the name: ‘John the carpenter’…” (Nếu một người tên John khác tồn tại, người ta đơn giản thêm một vài mô tả vào sau tên gọi).

3. Đáp án: poll tax

Phân tích: Câu hỏi hỏi sắc luật/biện pháp lập pháp nào đã khởi đầu cho quá trình sử dụng họ. Đối chiếu đoạn D: “This was when the government introduced a poll tax, the administration of which required a list of the names…” (Đây là lúc chính phủ ban hành thuế thân, việc quản lý nó yêu cầu danh sách tên của mọi người).

4. Đáp án: increasing bureaucracy

Phân tích: Câu hỏi hỏi điều gì theo thời gian đã khiến cho việc sử dụng họ trở thành một nhu cầu bắt buộc. Cuối đoạn D chỉ rõ: “With such increasing bureaucracy, fixed and heritable family names would eventually become a necessity.” (Với bộ máy hành chính ngày càng gia tăng như vậy, những cái họ cố định kế thừa cuối cùng sẽ thành thiết yếu).

Questions 5-9: Matching Features

5. Bono $\rightarrow$ Đáp án: D (Mononym)

Phân tích: Quét từ khóa “Bono” ở đoạn K: “Moving to the West, some will invent names (Bono, Sting, Prince)… Contrasting this, the musician Bjork uses a mononym…” (Chuyển sang phương Tây, một số người phát minh ra tên như Bono… Ngược lại, Bjork dùng độc danh). Tên Bono chỉ gồm một chữ duy nhất, thuộc hệ thống độc danh (Mononym).

6. da Vinci -> Đáp án: B (Place of residence)

Phân tích: Quét từ khóa “da Vinci” ở đoạn E: “The most obvious was to use that place of residence… Still, jumping to Italy, this did not prevent Leonardo da Vinci (from Vinci)…” (Cách rõ nhất là dùng nơi cư trú… Điều này không ngăn Leonardo da Vinci – đến từ vùng Vinci). Cái tên thể hiện nguồn gốc xuất xứ từ nơi ở.

7. Pershing -> Đáp án: C (Mistake)

Phân tích: Quét từ khóa “Pershing” ở đoạn I: “This was either due to mispronunciation, which saw names such as Pfoersching become Pershing…” (Điều này hoặc là do phát âm sai, khiến họ Pfoersching biến thành Pershing). Việc phát âm sai lệch lịch sử thuộc nhóm “Lỗi/Sai sót” (Mistake).

8. Heyward -> Đáp án: E (Profession)

Phân tích: Quét từ khóa “Heyward” ở đoạn G: “Quite common also was to be named from the trade or profession carried out… such as Fletcher (arrow maker), Cooper (barrel maker), or Heyward (fence maintainer).” (Rất phổ biến là được đặt tên theo nghề nghiệp… ví dụ Heyward – người bảo trì hàng rào).

9. Guilfoyle -> Đáp án: A (Personal belief)

Phân tích: Quét từ khóa “Guilfoyle” ở đoạn F: “…family names could also derive from personal beliefs (resulting in Mope, Christian, Godley, and others)… Guilfoyle means ‘follower of (Saint) Paul’…” (Họ cũng có thể bắt nguồn từ niềm tin cá nhân… Guilfoyle nghĩa là người theo chân Thánh Paul).

Questions 10-13: Sentence Completion

10. Đáp án: son of

Phân tích: Tìm nghĩa của từ “Mac” trong tiếng Scotland. Đoạn H chỉ ra mối quan hệ dòng họ: “…where ‘son of Peter’ became ‘Peter’s son’… In Scots, ‘Mac’ was used, giving MacDonald…” (Nơi “con trai của Peter” thành Peter’s son… Trong tiếng Scotland, “Mac” được dùng để tạo ra MacDonald – tức con trai của Donald). Do đó “Mac” tương đương nghĩa “son of”.

11. Đáp án: deliberate modifications

Phân tích: Để dễ viết và phát âm hơn, các họ gốc nước ngoài khi du nhập sang nước khác thường phải trải qua điều gì. Đoạn I viết: “…or deliberate modifications to accommodate English pronunciation and spelling.” (Hoặc các sửa đổi có chủ ý để phù hợp với phát âm và chính tả tiếng Anh).

12. Đáp án: exact meaning

Phân tích: Những thay đổi về chính tả trong họ tên có thể khiến người ta khó xác định được khía cạnh nào của họ. Cuối đoạn I chỉ rõ: “Old English spellings, for example, were often lost… making the determination of exact meaning difficult.” (Cách viết tiếng Anh cổ bị lược bỏ… khiến việc xác định ý nghĩa chính xác trở nên khó khăn).

13. Đáp án: vertical writing

Phân tích: Tìm lý do người châu Á dùng thuật ngữ “tên trên” (upper name) để chỉ họ. Đoạn L viết: “Since many of these cultures have vertical writing, what to the West is a ‘last name’ is in the East, an ‘upper name’.” (Vì nhiều nền văn hóa này có chữ viết dọc, cái phương Tây gọi là họ thì phương Đông gọi là tên trên).

Tổng kết lại, bài đọc Family Names mang lại một bài học thực chiến vô cùng sâu sắc về việc tận dụng các danh từ riêng, mốc thời gian và thuật ngữ Latinh làm mỏ neo định vị thông tin. Khi đối mặt với dạng bài nối đặc điểm hệ thống tên gọi (Matching Features), bí quyết để đạt tốc độ xử lý tối đa là khoanh vùng các đoạn chứa ví dụ cụ thể (như da Vinci hay Bono), sau đó đối chiếu ngược lại định nghĩa mang tính khái quát ở đầu các đoạn văn đó.

Hy vọng bài giải mã chi tiết và phần tổng hợp từ vựng trên đây của Trung tâm ngoại ngữ ECE đã giúp bạn mài sắc tư duy làm bài để tự tin chinh phục band điểm IELTS Reading mục tiêu!

Đoàn Nương

Tôi là Đoàn Nương - Giám đốc trung tâm ngoại ngữ ECE. Tôi hiện đang là giảng viên của khoa ngôn ngữ các nước nói tiếng Anh - Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Tôi đã có 19 năm kinh nghiệm giảng dạy IELTS và 15 năm là giảng viên Đại Học. Tôi mong muốn đưa ECE trở thành trung tâm ngoại ngữ cho tất cả mọi người, mang tới cho học viên môi trường học tập tiếng Anh chuyên nghiệp và hiệu quả.