Giải mã bài đọc Continents Collide IELTS Reading (dịch & đáp án chuẩn)

Nhìn vào bản đồ thế giới ngày nay, chúng ta dễ dàng coi sự phân chia giữa các châu lục là một sắp đặt vĩnh cửu của tự nhiên. Thế nhưng, bài đọc Continents Collide sẽ đưa chúng ta ngược dòng thời gian để chứng kiến một hành trình kiến tạo đầy kinh ngạc, nơi các lục địa liên tục dịch chuyển, va chạm và tái định hình bề mặt Trái Đất. Qua câu chuyện thăng trầm của Alfred Wegener — nhà khí tượng học từng bị cả cộng đồng khoa học quay lưng khi đề xuất thuyết lục địa trôi dạt, bài đọc mở ra những kiến thức nền tảng về cơ chế vận hành của các mảng kiến tạo, từ các dòng đối lưu sâu trong lòng đất cho đến sự hình thành của những kỳ quan hùng vĩ như dãy Himalayas hay vành đai lửa Thái Bình Dương.

Đối với các thí sinh IELTS, đây là một bài đọc cực kỳ chất lượng thuộc chủ đề Địa chất học (Geology). Văn bản sở hữu cấu trúc lập luận chặt chẽ cùng hệ thống câu hỏi đa dạng bao gồm điền từ vào câu, trắc nghiệm (Multiple Choice), hoàn thành sơ đồ (Diagram Completion) và hoàn thành bảng dữ liệu (Table Completion). Xin mời các bạn cùng giải mã bài đọc này cùng trung tâm ngoại ngữ ECE nhé.

Nội dung bài đọc (Reading Passage)

Continents Collide

[Paragraph 1] The idea that the continents are moving was first proposed by a German meteorologist, Alfred Wegener, in a book published in 1915. He had gathered a great deal of careful and tantalising evidence, the most obvious being the simple observation that the great landmasses of the world seem to fit together, jigsaw-like, a striking example being the coastlines of either side of the Atlantic Ocean. Wegener was even able to theorise, correctly, that all the continents were once assembled into a supercontinent (now called Pangaea). Pangaea broke up into Laurasia (which became North America and Eurasia) and Gondwana (which became the remaining continents).

[Paragraph 2] Unfortunately, Wegener could propose no propulsive force for this movement, apart from the vague and erroneous suggestion that it might be centrifugal forces. He also severely overestimated the speed of this motion. These problems, and the fact that he was a meteorologist (rather than a geologist), meant that, upon publishing his ideas, the scientific community was resolutely and implacably hostile. It is an interesting example of that not uncommon instance in which a scientist who was fundamentally correct was denied any recognition in his lifetime. Semmelweis, who advocated the washing of hands before surgery as a way to reduce hospital fatalities, is another example. Wegener was to unexpectedly die on an expedition in Greenland, probably of a heart attack — in his death, as in his life, left out in the cold.

[Paragraph 3] The first hints of the existence of Gondwana came from the similarity of fossil plants and animals distributed in the same geological period over South America, Africa, Antarctica, India, and Australia. Similarly, the composition and nature of the rocks along relevant coastlines spoke the same story, yet to become scientifically credible, the theory needed evidence of a propulsive force to move such huge continents (in the same way that Semmelweis’s ideas needed the germ theory of disease). It was only in the 1960s, decades after Wegener’s death, that hard evidence for his theory began amassing to eventually become overwhelming.

[Paragraph 4] The theory is now called ‘plate tectonics’, since it was proven that the Earth’s surface is fractured into plates. These bump and grind as they steadily move at infinitesimally slow rates in given directions, driven by convection forces. These are formed by the vast circular rising of superheated rock from the planet’s molten interior. This material cools as it nears the surface, eventually sinking once again towards the centre. Add to this the rotation of the Earth itself, and there is a complicated and barely understood set of cyclic swirls of molten rock, producing drags and pulls on each tectonic plate, the sum of which results in a steady migration.

[Paragraph 5] Of course, this motion is slow, typically at the speed at which fingernails grow, and at its fastest, the rate at which hair does. But by being consistent and essentially unstoppable, the results can be spectacular, particularly when plates meet. Here, the release of heat, as well as the buckling and melting which results, gives rise to geological events such as earthquakes, and geological features such as mountains, volcanoes, and oceanic ridges and trenches. Plate boundaries see most of the world’s active volcanoes, with the Pacific Plate’s ‘Ring of Fire’ being a good example. Volcanism may sometimes occur in the middle of plates, but this has been theorised to be a result of ‘hotspots’: anomalously hot areas of interior rock which melt through the plate, forcing an escape to the surface.

[Paragraph 6] Plate boundaries come in three types. First, transform boundaries, where the plates grind past each other. It was once thought that the well-known Aegir Ridge was an example, until studies showed that it had never been active, whereas the periodic earthquakes along California’s San Andreas Fault show the very opposite case. The second type is Divergent boundaries, where the two plates slide apart from each other. Mid-oceanic ridges, such as in the Atlantic, and active rift zones, such as in East Africa, are examples. Finally, there are Convergent boundaries, where the two plates slide towards each other. This can form either a subduction zone (if one plate moves underneath the other) or a continental collision. Deep marine trenches are formed in the former case, and with the descending plate releasing its trapped water on being heated in the Earth’s interior, huge amounts of heat and pressure rise to the surface, causing mountains and volcanoes to form, such as in the Andes mountain range.

[Paragraph 7] The best example of a continental collision is the Indian plate, which is steadily and implacably migrating straight into central Asia. The Himalayas of Nepal and Northern India, the Karakoram Ranges of Northern Pakistan, and the highlands of Afghanistan, are all part of the complex fold system that resulted, producing some of the highest peaks in the world. There are also some deep valleys receiving the run-off melt-water from the far side of these mountains, creating some mighty rivers, such as the Indus, the Irrawaddy, and the Mekong. Interestingly, the Himalayas are still growing, meaning that the summit of Mount Everest is perhaps a couple of metres higher now than when people first stood there in 1953, presumably making it just that little bit harder to reach.

Questions

Questions 27 – 28

Complete the sentences.

Choose ONE WORD from the passage for each answer.

27. The combination of North America and Eurasia had the name _______________.

28. The combination of Laurasia and Gondwana had the name _______________.

Questions 29 – 32

Choose the correct letter, A, B, C, or D.

Write your answers in boxes 29-32 on your answer sheet.

29. Scientists disliked Wegener’s idea because he

A. was German.

B. made simple observations.

C. was a meteorologist.

D. made too many suggestions.

30. Both Wegener and Semmelweis

A. died prematurely.

B. lacked crucial evidence.

C. were never given recognition.

D. were German.

31. The motion of tectonic plates

A. is faster than hair growth.

B. does not change.

C. is well understood.

D. can start cyclic swirls.

32. Volcanoes are formed away from plate boundaries due to

A. buckling and melting.

B. oceanic effects.

C. geological events.

D. heated regions.

Questions 33 – 35

Complete the diagram below.

Choose NO MORE THAN TWO WORDS from the passage for each answer.

33. _______________ (The fractured layer covering the Earth’s surface)

34. Material _______________ (Action that happens to the material as it nears the surface)

35. Earth’s _______________ (The phenomenon added to the convection process)

Questions 36 – 40

Complete the table below.

Choose NO MORE THAN THREE WORDS from the passage for each answer.

Dịch nghĩa bài đọc hoàn chỉnh

Ý tưởng cho rằng các lục địa đang di chuyển lần đầu tiên được đề xuất bởi một nhà khí tượng học người Đức, Alfred Wegener, trong một cuốn sách xuất bản vào năm 1915. Ông đã thu thập được rất nhiều bằng chứng cẩn thận và đầy hứa hẹn, trong đó rõ ràng nhất là quan sát đơn giản rằng các khối đất liền lớn của thế giới dường như khớp lại với nhau như những mảnh ghép hình, một ví dụ nổi bật là đường bờ biển ở hai bên đại dương Đại Tây Dương. Wegener thậm chí còn có thể đưa ra giả thuyết chính xác rằng tất cả các lục địa từng được tập hợp lại thành một siêu lục địa (hiện được gọi là Pangaea). Siêu lục địa Pangaea sau đó đã tách ra thành Laurasia (trở thành Bắc Mỹ và vùng Á-Âu) và Gondwana (trở thành các lục địa còn lại).

Thật không may, Wegener không thể đề xuất được bất kỳ lực đẩy nào cho chuyển động này, ngoại trừ gợi ý mơ hồ và sai lầm rằng đó có thể là lực ly tâm. Ông cũng đã đánh giá quá cao một cách trầm trọng tốc độ của chuyển động này. Những vấn đề này, cộng với thực tế ông là một nhà khí tượng học (thay vì là một nhà địa chất học), đã khiến cho cộng đồng khoa học lúc bấy giờ tỏ ra kiên quyết và không ngừng dốc lòng phản đối ngay khi ông công bố các ý tưởng của mình. Đây là một ví dụ thú vị về một trường hợp không hề hiếm gặp, trong đó một nhà khoa học về cơ bản đã đúng nhưng lại bị từ chối mọi sự công nhận khi còn sống. Semmelweis, người từng ủng hộ việc rửa tay trước khi phẫu thuật như một cách để giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh viện, là một ví dụ khác. Wegener sau đó đã qua đời một cách đột ngột trong một chuyến thám hiểm ở Greenland, có lẽ là do một cơn đau tim — trong cái chết cũng như trong cuộc đời mình, ông đều bị bỏ lại cô độc giữa sự lạnh nhạt.

Những manh mối đầu tiên về sự tồn tại của lục địa Gondwana đến từ sự tương đồng của các hóa thạch động thực vật được phân bố trong cùng một kỷ địa chất trên khắp Nam Mỹ, Châu Phi, Nam Cực, Ấn Độ và Úc. Tương tự như vậy, thành phần và bản chất của các loại đá dọc theo các đường bờ biển liên quan cũng nói lên cùng một câu chuyện, thế nhưng để trở nên đáng tin cậy về mặt khoa học, lý thuyết này cần bằng chứng về một lực đẩy để làm di chuyển những lục địa khổng lồ như vậy (giống như cách mà các ý tưởng của Semmelweis cần đến thuyết vi trùng gây bệnh). Phải đến tận những năm 1960, nhiều thập kỷ sau cái chết của Wegener, những bằng chứng xác thực cho lý thuyết của ông mới bắt đầu được tích lũy và cuối cùng trở nên hoàn toàn áp đảo.

Thuyết này hiện được gọi là “kiến tạo mảng”, kể từ khi người ta chứng minh được rằng bề mặt Trái Đất bị rạn nứt thành các mảng lớn. Chúng va chạm và cọ xát vào nhau khi liên tục di chuyển với tốc độ cực kỳ chậm theo các hướng nhất định, được thúc đẩy bởi các lực đối lưu. Các lực này được hình thành bởi sự dâng lên theo vòng tròn khổng lồ của đá siêu nóng từ phần lõi nóng chảy của hành tinh. Loại vật chất này nguội đi khi đến gần bề mặt, rồi cuối cùng lại chìm xuống một lần nữa về phía tâm. Cộng thêm vào đó là sự tự quay của chính Trái Đất, tạo nên một tập hợp các xoáy tuần hoàn phức tạp và chưa được hiểu rõ của đá nóng chảy, sinh ra lực kéo và đẩy lên mỗi mảng kiến tạo, mà tổng hợp của chúng dẫn đến một sự dịch chuyển đều đặn.

Tất nhiên, chuyển động này rất chậm, thông thường chỉ bằng tốc độ phát triển của móng tay, và ở mức nhanh nhất cũng chỉ bằng tốc độ mọc của tóc. Nhưng nhờ tính liên tục và về cơ bản là không thể ngăn cản, kết quả mang lại có thể vô cùng ngoạn mục, đặc biệt là khi các mảng kiến tạo gặp nhau. Tại đây, sự giải phóng nhiệt lượng, cũng như hiện tượng uốn nếp và nóng chảy hệ quả, làm phát sinh các sự kiện địa chất như động đất, và các đặc điểm địa chất như núi, núi lửa, cùng các dãy núi ngầm và rãnh đại dương. Các ranh giới mảng là nơi tập trung hầu hết các núi lửa đang hoạt động trên thế giới, với “Vành đai lửa” của Mảng Thái Bình Dương là một ví dụ điển hình. Hoạt động núi lửa đôi khi có thể xảy ra ở giữa các mảng, nhưng điều này đã được giả thuyết là kết quả của các “điểm nóng”: những vùng đá nội địa nóng bất thường nung chảy xuyên qua mảng kiến tạo, buộc dòng vật chất phải thoát lên bề mặt.

Các ranh giới mảng được chia làm ba loại. Đầu tiên là ranh giới chuyển dạng, nơi các mảng trượt ranh giới và cọ xát qua nhau. Người ta từng nghĩ rằng Dãy núi ngầm Aegir nổi tiếng là một ví dụ, cho đến khi các nghiên cứu chỉ ra rằng nó chưa từng hoạt động, trong khi các trận động đất định kỳ dọc theo Đứt gãy San Andreas của California lại cho thấy trường hợp hoàn toàn ngược lại. Loại thứ hai là ranh giới phân kỳ, nơi hai mảng trượt xa rời nhau. Các dãy núi ngầm giữa đại dương, chẳng hạn như ở Đại Tây Dương, và các vùng thung lũng tách giãn đang hoạt động, chẳng hạn như ở Đông Phi, là những ví dụ điển hình. Cuối cùng là ranh giới hội tụ, nơi hai mảng trượt tiến về phía nhau. Quá trình này có thể hình thành một vùng hút chìm (nếu một mảng chuyển động luồn xuống bên dưới mảng kia) hoặc một vụ va chạm lục địa. Các rãnh đại dương sâu được hình thành trong trường hợp đầu tiên, và khi mảng đi xuống giải phóng lượng nước bị mắc kẹt do bị nung nóng trong lòng Trái Đất, một lượng nhiệt và áp suất khổng lồ sẽ dâng lên bề mặt, khiến các dãy núi và núi lửa hình thành, chẳng hạn như ở dãy núi Andes.

Ví dụ rõ ràng nhất về một vụ va chạm lục địa là mảng Ấn Độ, mảng này đang di chuyển đều đặn và không thể lay chuyển thẳng vào trung tâm châu Á. Dãy Himalaya của Nepal và Bắc Ấn Độ, Dãy Karakoram của Bắc Pakistan, và các vùng cao nguyên của Afghanistan, đều là một phần của hệ thống uốn nếp phức tạp hệ quả, tạo nên một số đỉnh núi cao nhất thế giới. Từng có những thung lũng sâu tiếp nhận dòng nước tan chảy từ phía bên kia của những ngọn núi này, kiến tạo nên một số dòng sông hung vĩ, chẳng hạn như sông Ấn, sông Irrawaddy và sông Mekong. Thú vị thay, dãy Himalaya vẫn đang tiếp tục cao lên, nghĩa là đỉnh núi Everest hiện tại có lẽ đã cao hơn vài mét so với khi con người lần đầu tiên đứng ở đó vào năm 1953, điều này có lẽ lại khiến nó trở nên khó chinh phục hơn một chút.

Tổng hợp từ vựng học thuật quan trọng

Gợi ý đáp án bài đọc Continents Collide

Questions 27 – 28: Sentence Completion

27. Đáp án: Laurasia

Câu hỏi tìm tên gọi của khối đất kết hợp giữa Bắc Mỹ và Á-Eurasia. Nhìn vào đoạn 1: “…Laurasia (which became North America and Eurasia)…”. Do đó, danh từ riêng cần điền là “Laurasia”.

28. Đáp án: Pangaea

Câu hỏi yêu cầu tìm tên của khối kết hợp nguyên bản gồm Laurasia và Gondwana. Đoạn 1 nêu rõ: “…all the continents were once assembled into a supercontinent (now called Pangaea). Pangaea broke up into Laurasia… and Gondwana…”. Trước khi tách ra, sự kết hợp này có tên là “Pangaea”.

Questions 29 – 32: Multiple Choice

29. Đáp án: C

Đề hỏi lý do giới khoa học phản đối ý tưởng của Wegener. Đoạn 2 viết: “…and the fact that he was a meteorologist (rather than a geologist), meant that, upon publishing his ideas, the scientific community was resolutely and implacably hostile.”. Việc ông là nhà khí tượng học chứ không phải nhà địa chất là lý do chính khiến họ thù địch. Khớp với phương án C.

30. Đáp án: B

Đề bài tìm điểm chung giữa Wegener và Semmelweis. Đối chiếu đoạn 2 và đoạn 3: Wegener không tìm ra lực đẩy (propose no propulsive force), tương tự lý thuyết của Semmelweis cần thuyết vi trùng để chứng minh (needed the germ theory of disease). Đến tận những năm 1960 mới có bằng chứng xác thực (hard evidence) cho Wegener. Nghĩa là ở thời điểm công bố, cả hai đều thiếu bằng chứng cốt lõi để thuyết phục thế giới. Khớp với phương án B.

31. Đáp án: B

Tìm đặc điểm của chuyển động mảng kiến tạo. Đoạn 5 viết: “Of course, this motion is slow… But by being consistent and essentially unstoppable…”. Từ consistent nghĩa là tính nhất quán, kiên định, không thay đổi. Khớp với phương án B (does not change).

32. Đáp án: D

Câu hỏi tìm nguyên nhân núi lửa hình thành cách xa ranh giới mảng (nằm ở giữa mảng). Cuối đoạn 5 chỉ ra hiện tượng núi lửa giữa mảng: “…occur in the middle of plates, but this has been theorised to be a result of ‘hotspots’: anomalously hot areas of interior rock…”. Các điểm nóng này chính là các vùng đá bị nung nóng (heated regions). Khớp với phương án D.

Questions 33 – 35: Diagram Completion

33. Đáp án: tectonic plates

Sơ đồ chỉ vào lớp vỏ trên cùng đang di chuyển. Đoạn 4 viết: “The theory is now called ‘plate tectonics’, since it was proven that the Earth’s surface is fractured into plates.”. Đoạn tiếp theo bổ sung: “…producing drags and pulls on each tectonic plate…”. Vì giới hạn từ cho phép điền đến 2 từ, cụm từ đầy đủ mang tính học thuật cao nhất là “tectonic plates”.

34. Đáp án: cools

Sơ đồ chỉ vào hành động của dòng vật chất khi dâng lên gần bề mặt và chuẩn bị chìm xuống. Đoạn 4 mô tả: “This material cools as it nears the surface, eventually sinking once again towards the centre.”. Động từ cần điền diễn tả trạng thái nguội đi là “cools”.

35. Đáp án: rotation

Sơ đồ chỉ vào mũi tên nét đứt đại diện cho một lực hành tinh bổ trợ vào các xoáy tuần hoàn. Đầu câu cuối đoạn 4 chỉ rõ: “Add to this the rotation of the Earth itself, and there is a complicated… set of cyclic swirls…”. Danh từ cần điền là “rotation”.

Questions 36 – 40: Table Completion

36. Đáp án: San Andreas Fault

Tìm ví dụ thực tế của ranh giới trượt dạng (Transform boundary). Đoạn 6 viết: “First, transform boundaries… whereas the periodic earthquakes along California’s San Andreas Fault show the very opposite case.” (Đứt gãy San Andreas chứng minh trường hợp ngược lại với một dãy núi ngầm đã tắt, tức là nó đang hoạt động mạnh mẽ).

37. Đáp án: Mid-oceanic ridges

Tìm ví dụ đi kèm với East Africa Rift thuộc nhóm ranh giới phân kỳ (Divergent boundary). Đoạn 6 viết: “The second type is Divergent boundaries… Mid-oceanic ridges, such as in the Atlantic, and active rift zones, such as in East Africa, are examples.”.

38. Đáp án: Continental collision

Tìm phân nhánh thứ nhất của ranh giới hội tụ (Convergent boundary) dẫn đến việc tạo ra các dãy núi ở Trung Á. Đầu đoạn 7 viết: “The best example of a continental collision is the Indian plate, which is steadily… migrating straight into central Asia.”.

39. Đáp án: Subduction zone

Tìm phân nhánh thứ hai của ranh giới hội tụ dẫn đến hình thành dãy Andes. Đoạn 6 chỉ ra: “This can form either a subduction zone… causing mountains and volcanoes to form, such as in the Andes mountain range.”.

40. Đáp án: mighty rivers

Tìm kết quả hệ quả của vụ va chạm lục địa tại Trung Á bên cạnh núi cao và thung lũng sâu. Đoạn 7 viết: “The Himalayas of Nepal… are all part of the complex fold system… There are also some deep valleys… creating some mighty rivers, such as the Indus…”.

Tổng kết lại, bài đọc Continents Collide mang đến một bài học sâu sắc về tư duy bám sát cấu trúc phân loại để giải quyết gọn gàng các dạng bài dạng bảng (Table Completion) và sơ đồ (Diagram Completion). Khi đối mặt với các thuật ngữ địa chất học có vẻ phức tạp, chìa khóa chiến thắng của bạn đơn giản là định vị chuẩn xác các danh từ riêng và bóc tách cấu trúc câu nguyên bản. Hy vọng phần dịch nghĩa toàn văn và lời giải chi tiết từ trung tâm ngoại ngữ ECE đã giúp bạn có một phản xạ phòng thi vững chắc nhất!

Đoàn Nương

Tôi là Đoàn Nương - Giám đốc trung tâm ngoại ngữ ECE. Tôi hiện đang là giảng viên của khoa ngôn ngữ các nước nói tiếng Anh - Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Tôi đã có 19 năm kinh nghiệm giảng dạy IELTS và 15 năm là giảng viên Đại Học. Tôi mong muốn đưa ECE trở thành trung tâm ngoại ngữ cho tất cả mọi người, mang tới cho học viên môi trường học tập tiếng Anh chuyên nghiệp và hiệu quả.