Saving Language IELTS Reading – Giải mã bài đọc về bảo tồn ngôn ngữ

Sự biến mất của một ngôn ngữ không chỉ là mất đi một hệ thống giao tiếp, mà còn là sự chấm dứt của một kho tàng văn hóa và tri thức nhân loại. Bài đọc Saving Language đưa ra một cái nhìn thực tế và có phần khắc nghiệt về tốc độ tuyệt chủng của các ngôn ngữ hiện nay, đồng thời đặt ra vấn đề về chi phí kinh tế để cứu vãn chúng. Với các dữ liệu thống kê cụ thể và những trường hợp phục hồi ngôn ngữ thành công trên thế giới, bài đọc này là tài liệu lý tưởng để bạn rèn luyện kỹ năng xử lý các dạng bài YES/NO/NOT GIVEN và Matching trong IELTS Reading. Hãy cùng ECE đi sâu vào nội dung chi tiết bên dưới.

Nội dung bài đọc (Reading Passage)

SAVING LANGUAGE

For the first time, linguists have put a price on language. To save a language from extinction isn’t cheap – but more and more people are arguing that the alternative is the death of communities.

There is nothing unusual about a single language dying. Communities have come and gone throughout history, and with them their language. But what is happening today is extraordinary, judged by the standards of the past. It is language extinction on a massive scale. According to the best estimates, there are some 6,000 languages in the world. Of these, about half are going to die out in the course of the next century: that’s 3,000 languages in 1,200 months. On average, there is a language dying out somewhere in the world every two weeks or so.

How do we know? In the course of the past two or three decades, linguists all over the world have been gathering comparative data. If they find a language with just a few speakers left, and nobody is bothering to pass the language on to the children, they conclude that language is bound to die out soon. And we have to draw the same conclusion if a language has less than 100 speakers. It is not likely to last very long. A 1999 survey shows that 97 per cent of the world’s languages are spoken by just four per cent of the people.

It is too late to do anything to help many languages, where the speakers are too few or too old, and where the community is too busy just trying to survive to care about their language. But many languages are not in such a serious position. Often, where languages are seriously endangered, there are things that can be done to give new life to them. It is called revitalisation.

Once a community realises that its language is in danger, it can start to introduce measures which can genuinely revitalise. The community itself must want to save its language. The culture of which it is a part must need to have a respect for minority languages. There needs to be funding, to support courses, materials, and teachers. And there need to be linguists, to get on with the basic task of putting the language down on paper. That’s the bottom line: getting the language documented – recorded, analysed, written down. People must be able to read and write if they and their language are to have a future in an increasingly computer-literate civilisation.

But can we save a few thousand languages, just like that? Yes, if the will and funding were available. It is not cheap, getting linguists into the field, training local analysts, supporting the community with language resources and teachers, compiling grammars and dictionaries, writing materials for use in schools. It takes time, lots of it, to revitalise an endangered language. Conditions vary so much that it is difficult to generalise, but a figure of $100,000 a year per language cannot be far from the truth. If we devoted that amount of effort over three years for each of 3,000 languages, we would be talking about some $900 million.

There are some famous cases which illustrate what can be done. Welsh, alone among the Celtic languages, is not only stopping its steady decline towards extinction but showing signs of real growth. Two Language Acts protect the status of Welsh now, and its presence is increasingly in evidence wherever you travel in Wales.

On the other side of the world, Maori in New Zealand has been maintained by a system of so-called language nests, first introduced in 1982. These are organisations which provide children under five with a domestic setting in which they are intensively exposed to the language. The staff are all Maori speakers from the local community. The hope is that the children will keep their Maori skills alive after leaving the nests, and that as they grow older they will in turn become role models to a new generation of young children. There are cases like this all over the world. And when the reviving language is associated with a degree of political autonomy, the growth can be especially striking, as shown by Faroese, spoken in the Faroe Islands, after the islanders received a measure of autonomy from Denmark.

In Switzerland, Romansch was facing a difficult situation, spoken in five very different dialects, with small and diminishing numbers, as young people left their community for work in the German-speaking cities. The solution here was the creation in the 1980s of a unified written language for all these dialects. Romansch Grischun, as it is now called, has official status in parts of Switzerland, and is being increasingly used in spoken form on radio and television.

A language can be brought back from the very brink of extinction. The Ainu language of Japan, after many years of neglect and repression, had reached a stage where there were only eight fluent speakers left, all elderly. However, new government policies brought fresh attitudes and a positive interest in survival. Several semi­-speakers – people who had become unwilling to speak Ainu because of the negative attitudes by Japanese speakers – were prompted to become active speakers again. There is fresh interest now and the language is more publicly available than it has been for years.

If good descriptions and materials are available, even extinct languages can be resurrected. Kaurna, from South Australia, is an example. This language had been extinct for about a century, but had been quite well documented. So, when a strong movement grew for its revival, it was possible to reconstruct it. The revised language is not the same as the original, of course. It lacks the range that the original had, and much of the old vocabulary. But it can nonetheless act as a badge of present-day identity for its people. And as long as people continue to value it as a true marker of their identity, and are prepared to keep using it, it will develop new functions and new vocabulary, as any other living language would do.

It is too soon to predict the future of these revived languages, but in some parts of the world they are attracting precisely the range of positive attitudes and grass roots support which are the preconditions for language survival. In such unexpected but heart-warming ways might we see the grand total of languages in the world minimally increased.

Questions

Questions 1-5 Do the following statements agree with the views of the writer?

• YES if the statement agrees with the writer’s views

• NO if the statement contradicts the writer’s views

• NOT GIVEN if it is impossible to say what the writer thinks about this

1. The rate at which languages are becoming extinct has increased.

2. Research on the subject of language extinction began in the 1990s.

3. In order to survive, a language needs to be spoken by more than 100 people.

4. Certain parts of the world are more vulnerable than others to language extinction.

5. Saving language should be the major concern of any small community whose language is under threat.

Questions 6-8 The list below gives some of the factors that are necessary to assist the revitalisation of a language within a community. Which THREE of the factors are mentioned by the writer?

A. the existence of related languages

B. support from the indigenous population

C. books tracing the historical development of the language

D. on-the-spot help from language experts

E. a range of speakers of different ages

F. formal education procedures

G. a common purpose for which the language is required

Questions 9-13 Match the languages A-F with the statements below (Questions 9-13).

Languages

A. Welsh

B. Maori

C. Faroese

D. Romansch

E. Ainu

F. Kaurna

9. The region in which the language was spoken gained increased independence.

10. People were encouraged to view the language with less prejudice.

11. Language immersion programmes were set up for sectors of the population.

12. A merger of different varieties of the language took place.

13. Written samples of the language permitted its revitalisation.

Dịch nghĩa bài đọc chi tiết

Bảo tồn ngôn ngữ

Lần đầu tiên, các nhà ngôn ngữ học đã định giá cho ngôn ngữ. Để cứu một ngôn ngữ khỏi sự tuyệt chủng không hề rẻ – nhưng ngày càng có nhiều người tranh luận rằng lựa chọn thay thế là cái chết của các cộng đồng.

Việc một ngôn ngữ đơn lẻ mất đi không có gì bất thường. Các cộng đồng đã đến và đi trong suốt lịch sử, và ngôn ngữ của họ cũng vậy. Nhưng những gì đang xảy ra ngày nay là phi thường nếu xét theo tiêu chuẩn quá khứ. Đó là sự tuyệt chủng ngôn ngữ trên quy mô lớn. Theo những ước tính tốt nhất, có khoảng 6.000 ngôn ngữ trên thế giới. Trong số này, khoảng một nửa sẽ biến mất trong thế kỷ tới: tức là 3.000 ngôn ngữ trong 1.200 tháng. Trung bình, cứ khoảng hai tuần lại có một ngôn ngữ chết đi ở đâu đó trên thế giới.

Làm sao chúng ta biết được? Trong hai hoặc ba thập kỷ qua, các nhà ngôn ngữ học trên toàn thế giới đã thu thập dữ liệu so sánh. Nếu họ tìm thấy một ngôn ngữ chỉ còn vài người nói và không ai bận tâm truyền lại cho trẻ em, họ kết luận ngôn ngữ đó chắc chắn sẽ sớm mất đi. Và chúng ta cũng phải rút ra kết luận tương tự nếu một ngôn ngữ có ít hơn 100 người nói. Nó không có khả năng tồn tại lâu dài. Một khảo sát năm 1999 cho thấy 97% ngôn ngữ trên thế giới chỉ được nói bởi 4% dân số.

Đã quá muộn để giúp nhiều ngôn ngữ khi số người nói quá ít hoặc quá già, và khi cộng đồng quá bận rộn với việc sinh tồn để quan tâm đến ngôn ngữ của họ. Nhưng nhiều ngôn ngữ không ở trong tình trạng nghiêm trọng như vậy. Thường thì ở những nơi ngôn ngữ bị đe dọa nghiêm trọng, vẫn có những việc có thể làm để mang lại sức sống mới cho chúng. Nó được gọi là sự phục hồi.

Một khi cộng đồng nhận ra ngôn ngữ của mình gặp nguy hiểm, họ có thể bắt đầu áp dụng các biện pháp phục hồi thực sự. Bản thân cộng đồng phải muốn cứu ngôn ngữ của mình. Nền văn hóa đó phải có sự tôn trọng đối với các ngôn ngữ thiểu số. Cần có kinh phí để hỗ trợ các khóa học, tài liệu và giáo viên. Và cần có các nhà ngôn ngữ học để thực hiện nhiệm vụ cơ bản là ghi chép ngôn ngữ lên giấy. Đó là điểm mấu chốt: đưa ngôn ngữ vào tài liệu – được ghi âm, phân tích, viết lại. Mọi người phải có khả năng đọc và viết nếu họ và ngôn ngữ của họ muốn có tương lai trong một nền văn minh ngày càng thông thạo máy tính.

Nhưng liệu chúng ta có thể cứu vài nghìn ngôn ngữ chỉ như vậy không? Có, nếu có ý chí và kinh phí. Việc đưa các nhà ngôn ngữ học vào thực địa, đào tạo các nhà phân tích địa phương, hỗ trợ cộng đồng bằng nguồn lực và giáo viên, biên soạn ngữ pháp và từ điển, viết tài liệu sử dụng trong trường học không hề rẻ. Phải mất nhiều thời gian để phục hồi một ngôn ngữ đang nguy cấp. Các điều kiện thay đổi rất nhiều nên khó có thể khái quát hóa, nhưng con số 100.000 USD một năm cho mỗi ngôn ngữ có vẻ gần với sự thật. Nếu chúng ta dành nỗ lực đó trong ba năm cho mỗi ngôn ngữ trong số 3.000 ngôn ngữ, chúng ta đang nói về khoảng 900 triệu USD.

Có một số trường hợp nổi tiếng minh họa cho những gì có thể được thực hiện. Tiếng Wales, ngôn ngữ duy nhất trong nhóm ngôn ngữ Celtic, không chỉ ngăn chặn được đà suy giảm mà còn cho thấy những dấu hiệu tăng trưởng thực sự. Hai Đạo luật Ngôn ngữ hiện bảo vệ vị thế của tiếng Wales, và sự hiện diện của nó ngày càng rõ rệt ở bất cứ nơi nào bạn đi qua ở xứ Wales.

Ở bên kia thế giới, tiếng Maori ở New Zealand được duy trì nhờ hệ thống tổ ấm ngôn ngữ, ra đời lần đầu vào năm 1982. Đây là những tổ chức cung cấp cho trẻ dưới 5 tuổi môi trường gia đình nơi chúng được tiếp xúc cường độ cao với ngôn ngữ. Nhân viên đều là những người nói tiếng Maori từ cộng đồng địa phương. Hy vọng là trẻ em sẽ giữ vững kỹ năng tiếng Maori sau khi rời các tổ ấm này, và khi lớn lên chúng sẽ trở thành hình mẫu cho thế hệ trẻ mới. Khi ngôn ngữ đang phục hồi đi kèm với một mức độ tự chủ chính trị, sự tăng trưởng có thể đặc biệt ấn tượng, như tiếng Faroese ở quần đảo Faroe sau khi người dân nhận được quyền tự chủ từ Đan Mạch.

Tại Thụy Sĩ, tiếng Romansch từng đối mặt với tình huống khó khăn khi được nói với 5 phương ngữ rất khác nhau, với số lượng nhỏ và đang giảm dần. Giải pháp ở đây là tạo ra một ngôn ngữ viết thống nhất cho tất cả các phương ngữ này vào những năm 1980. Romansch Grischun, tên gọi hiện nay, có vị thế chính thức tại các vùng của Thụy Sĩ và ngày càng được sử dụng nhiều trên đài phát thanh và truyền hình.

Một ngôn ngữ có thể được đưa trở lại từ bờ vực tuyệt chủng. Tiếng Ainu của Nhật Bản sau nhiều năm bị lãng quên và kìm nén, đã đến giai đoạn chỉ còn 8 người nói lưu loát, tất cả đều đã cao tuổi. Tuy nhiên, các chính sách mới của chính phủ đã mang lại thái độ mới và sự quan tâm tích cực. Nhiều người vốn không muốn nói tiếng Ainu do thái độ tiêu cực của những người nói tiếng Nhật đã được thúc đẩy để sử dụng ngôn ngữ này trở lại.

Nếu có các bản mô tả và tài liệu tốt, ngay cả các ngôn ngữ đã tuyệt chủng cũng có thể được hồi sinh. Tiếng Kaurna từ Nam Úc là một ví dụ. Ngôn ngữ này đã tuyệt chủng khoảng một thế kỷ nhưng đã được ghi chép khá tốt. Vì vậy, khi phong trào hồi sinh phát triển mạnh mẽ, người ta có thể tái cấu trúc nó. Ngôn ngữ đã được sửa đổi không giống hoàn toàn với bản gốc, thiếu đi phạm vi và nhiều từ vựng cũ, nhưng nó vẫn đóng vai trò là biểu tượng bản sắc hiện nay cho người dân.

Thống kê số liệu quan trọng trong bài (Statistical Overview)

Dưới đây là các số liệu cụ thể giúp bạn nắm bắt nhanh quy mô của vấn đề được đề cập:

• 6.000: Tổng số ngôn ngữ ước tính trên toàn thế giới hiện nay.

• 50% (3.000 ngôn ngữ): Tỷ lệ ngôn ngữ sẽ biến mất trong vòng 100 năm tới.

• 1.200 tháng: Thời gian dự kiến để 3.000 ngôn ngữ tuyệt chủng.

• 14 ngày (2 tuần): Tần suất trung bình một ngôn ngữ chết đi trên thế giới.

• 97%: Tỷ lệ ngôn ngữ trên thế giới chỉ được nói bởi một nhóm nhỏ dân số.

• 4%: Tỷ lệ dân số thế giới nắm giữ 97% số lượng ngôn ngữ hiện có.

• Dưới 100: Ngưỡng số lượng người nói khiến một ngôn ngữ bị coi là không thể tồn tại lâu dài.

• 100.000 USD: Chi phí ước tính hàng năm để phục hồi một ngôn ngữ.

• 3 năm: Thời gian nỗ lực tập trung cho mỗi ngôn ngữ trong kế hoạch phục hồi.

• 900 triệu USD: Tổng kinh phí cần thiết để cứu vãn 3.000 ngôn ngữ đang gặp nguy hiểm.

• 8: Số người nói tiếng Ainu lưu loát còn sót lại trước khi có chính sách phục hồi.

Tổng hợp từ vựng học thuật trong bài đọc

Extinction

• Meaning: Sự tuyệt chủng, biến mất hoàn toàn.

• Context: Nói về việc các ngôn ngữ bị xóa sổ trên quy mô lớn.

Revitalisation

• Meaning: Sự phục hồi, làm sống lại.

• Context: Các biện pháp để mang lại sức sống mới cho một ngôn ngữ đang bị đe dọa.

Endangered

• Meaning: Đang gặp nguy hiểm, bị đe dọa.

• Context: Mô tả trạng thái các ngôn ngữ có nguy cơ biến mất.

Documented

• Meaning: Được ghi chép bằng tài liệu.

• Context: Công việc lưu trữ ngôn ngữ thông qua ghi âm, phân tích và viết lại.

Autonomy

• Meaning: Quyền tự trị, tự chủ.

• Context: Sự phát triển ngôn ngữ thường đi kèm với quyền tự chủ về chính trị của khu vực đó.

Resurrected

• Meaning: Được hồi sinh.

• Context: Việc đưa một ngôn ngữ đã tuyệt chủng hoàn toàn quay trở lại đời sống.

Precondition

• Meaning: Điều kiện tiên quyết.

• Context: Những yếu tố cần thiết phải có trước để một ngôn ngữ có thể sinh tồn.

Đáp án bài đọc & giải thích chi tiết

Questions 1-5: YES/NO/NOT GIVEN

1. YES

Phân tích: Đoạn 2 ghi: “what is happening today is extraordinary, judged by the standards of the past. It is language extinction on a massive scale.” (Những gì xảy ra hôm nay là phi thường… tuyệt chủng trên quy mô lớn). Điều này khẳng định tốc độ đã tăng lên rõ rệt so với lịch sử.

2. NO

Phân tích: Đoạn 3 nêu: “In the course of the past two or three decades, linguists all over the world have been gathering comparative data.” Bài đọc có thể được viết vào khoảng năm 2000 (dựa vào mốc khảo sát 1999). Hai hoặc ba thập kỷ trước đó tính từ năm 2000 là những năm 1970 hoặc 1980, không phải bắt đầu vào những năm 1990.

3. YES

Phân tích: Đoạn 3 khẳng định: “we have to draw the same conclusion if a language has less than 100 speakers. It is not likely to last very long.” (Chúng ta phải rút ra cùng kết luận nếu ngôn ngữ có ít hơn 100 người nói. Nó không thể tồn tại lâu). Tức là để sống sót, nó cần nhiều hơn 100 người nói.

4. NOT GIVEN

Phân tích: Bài đọc liệt kê các trường hợp ở nhiều nơi (Wales, New Zealand, Thụy Sĩ, Nhật Bản, Úc) nhưng không so sánh nơi nào dễ bị tổn thương hơn nơi nào.

5. NO

Phân tích: Đoạn 4 nói rằng có những cộng đồng “too busy just trying to survive to care about their language” (quá bận sinh tồn để quan tâm ngôn ngữ). Do đó, việc cứu ngôn ngữ không phải lúc nào cũng là mối quan tâm lớn nhất (major concern) của họ.

Questions 6-8: Multiple Selection

• B (Support from the indigenous population): Đoạn 5 nhấn mạnh “The community itself must want to save its language.” (Bản thân cộng đồng phải muốn cứu ngôn ngữ).

• D (On-the-spot help from language experts): Đoạn 6 nhắc đến việc “getting linguists into the field” (đưa các nhà ngôn ngữ học vào thực địa).

• F (Formal education procedures): Đoạn 6 đề cập đến “writing materials for use in schools” (viết tài liệu sử dụng trong trường học).

Questions 9-13: Matching

9. C (Faroese)

Phân tích: Đoạn 8 nhắc đến “political autonomy” (tự trị chính trị) sau khi quần đảo Faroe nhận được quyền tự chủ từ Đan Mạch.

10. E (Ainu)

Phân tích: Đoạn 10 nói về “fresh attitudes” (thái độ mới) và việc người “semi-speakers” vốn ngại nói do thái độ tiêu cực của người Nhật nay đã tích cực trở lại (giảm định kiến).

11. B (Maori)

Phân tích: Đoạn 8 mô tả “language nests” (tổ ấm ngôn ngữ), nơi trẻ em được tiếp xúc cường độ cao (intensively exposed) – đây là mô hình nhúng/ngâm mình trong ngôn ngữ (immersion).

12. D (Romansch)

Phân tích: Đoạn 9 nêu giải pháp là “creation… of a unified written language for all these dialects” (tạo ra một ngôn ngữ viết thống nhất cho tất cả các phương ngữ này).

13. F (Kaurna)

Phân tích: Đoạn 11 ghi ngôn ngữ này tuyệt chủng nhưng “quite well documented” (được ghi chép khá tốt) nên có thể tái cấu trúc (reconstruct) từ các bản viết đó.

Chinh phục bài đọc Saving Language giúp bạn làm chủ kỹ năng xử lý các dữ liệu thống kê phức tạp và định vị thông tin giữa nhiều luồng quan điểm trong Passage 3. Thông qua việc tìm hiểu các mô hình phục hồi ngôn ngữ, bài viết trang bị cho bạn nhãn quan sắc bén để phân tích các dạng bài Matching và Yes/No/Not Given một cách chính xác. Đây là tài liệu hữu ích để bạn nâng cấp vốn từ vựng xã hội và thấu hiểu tư duy xây dựng lập luận của đề thi Cambridge. Chúc bạn kiên trì rèn luyện để sớm đạt được mục tiêu điểm số IELTS như mong muốn.

Đoàn Nương

Tôi là Đoàn Nương - Giám đốc trung tâm ngoại ngữ ECE. Tôi hiện đang là giảng viên của khoa ngôn ngữ các nước nói tiếng Anh - Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Tôi đã có 19 năm kinh nghiệm giảng dạy IELTS và 15 năm là giảng viên Đại Học. Tôi mong muốn đưa ECE trở thành trung tâm ngoại ngữ cho tất cả mọi người, mang tới cho học viên môi trường học tập tiếng Anh chuyên nghiệp và hiệu quả.